Жан


Жан
Жан (гр. рsусһе — дем, рух, жан, өмір, лат. аnіmа, аnіmus — есу, леп, өмірлік күш, тіршілік, ақылды жан, рух) - дін мен философияда: адамның даралығын және оның өзіне адами қасиеттерді беретін адамның материалдық емес аспектісі (немесе мәні); жиі (часто) адамның психикасының, өзіндік санасының немесе ішкі дүниесінің аналогы (үқсасы) ретінде қарастырылады. Дін мен философияның әртүрлі жүйелері жанның шығуы, табиғаты, оның денемен байланысы және өлетіндігі туралы көптеген сан алуан теориялар жасады. Алғашқы қауымның адамдарының түсініктерінде жан әлдебір материалдылық (қан, тыныс алу және т.с.с). Египеттіктер мен қытайлықтар жанның екі жақты табиғатын мойындаған. Ертедегі египеттіктердің діни көзқарастарында «ка» («тыныс алу» - «дыхание») адамның қайтыс болғанын қайғырады және оның денесінің жанында қалады, ал рухани бастама «ба» өлгендер еліне ауысады деген түсінік болған. Ертедегі қытайлықтар өлгеннен кейін жоқ болатын төмен, сезімдік жан мен адам өлгеннен кейін де бар болатын және арғы ата-бабаларға табынуда тәжім ету (бас ию) нәрсесі болатын ақылды бастаманың арасын айырған. Грек философиясында эпикурейшілдер жан бүкіл дене сияқты атомдардан түрады деп санаған. Платондықтар үшін жан - табиғаты бойынша құдайлыққа туыс (жақын), бірақ қалыптасудың өзгермелі әлемінің құрамды бөлігі болатын материалдық емес және тәнсіз (денесіз) субстанция. Аристотельдің көзқарасы «Жан туралы» арнайы трактатта баяндалған. Ол жанның үш деңгейін, «қабілеттерін» ажыратады: «өсімдік» (қоректендіруші), «түйсіктік» (сезімдік) және ойлаушы (интеллектуалдық). Барлық үшеуі де тек адамға, ал жеке бірінші -өсімдіктерге, бірінші мен екінші - жануарларға тән. Ертедегі грек натурфилософиясына (Фалес, Анаксимен, Гераклит, Диоген) гилозизм, яғни «универсумның жалпылай жандылығы туралы ілім» сипат болды. Ортағасырлықта Августин бойынша жан «нағыз» адамның өзі. Ф. Аквинский жанды денеден тәуелсіз, бірақ адами индивидті жасау үшін тәндік (денелік) субстанцияны қажет ететін дененің қозғаушы бастамасы ретінде түсінеді. Буддизм, әсіресе ертедегі Хинаяна буддизмі жанның барын жоққа шығарады (анатман), тек дхаммы (алғашқы атомдар - первоатомы) мәңгілік деп есептеледі және олар сонымен бірге адами тұлғаны құрайды, карма заңына бағынады. Кейінгі еуропалық философиялық жүйелерде жан былай түсініледі: Гегельде - рухтың материямен байланыстағы төменгі, сезімдік көрінісі (сезінуші және белсенді жан); дуалистерде (Декарт, Спенсер, Вунд) - әуелден бар, денемен қатар болатын мән. Мысалы, Декарт боынша, адам дене мен жанның бірлігі және олардың екеуі де бір-біріне ықпал ететін —өз алдына жеке субстанциялар. Лейбниц жанды монада ретінде - жабық субстанция деп қарастырады. Шеллинг пен Вл. Соловьев жеке, индивидуалды жаннан көрі әлемдік жан идеясын жасауға көбірек көңіл бөлді. Психологияда жан үғымы психика үғымымен ығыстырылуда.

Философиялық терминдердің сөздігі. - Павлодар: ПМПИ. . 2011.

Смотреть что такое "Жан" в других словарях:

  • Жан — (Jean) французское Род: муж. Отчество: Жанович Жановна Производ. формы: Жанно, Жаник, Жанник Иноязычные аналоги: англ. Jan кит. Чан …   Википедия

  • Жан I — Жан I: Жан I (герцог Брабанта)  герцог Брабантский с 1267, герцог Лимбурга с 1288, миннезингер, сын Генриха III Добродушного, герцога Брабанта, и Алисы Бургундской, дочери Гуго IV, герцога Бургундии. Жан I (герцог Бретани)  герцог… …   Википедия

  • Жан — (муж.) Душа Казахские имена. Словарь значений.. ЖАН Милость божья. Имени Жан соответствуют имена: древнееврейское Иоханан, греческое Иоханнис, немецкое Иоханн, Ганс, Ханс, английское Джон, итальянское Джованни, шведское Охан, датское Йенс,… …   Словарь личных имен

  • Жан де Мён — Жан де Мен (Jean de Meung) (собственно Жан Клопинель, «Хромой» Jean Clopinel) (ок. 1240 или 1250 1305) французский поэт, сатирик, филолог, хорошо знал латынь и был знаком с произведениями выдающихся деятелей средневековой культуры, представитель… …   Википедия

  • жан — * Jean. Галлицизированное русское мужское имя Иван. Этот Жан здоровеннейший мужчина, говорящий хриплым басом. Чехов Визитные карточки. Вторым <женихом> был Быков, Иван Федорович Jean, как его звали секретарь вновь открытого в городе суда. Б …   Исторический словарь галлицизмов русского языка

  • жан ки плёр — * Jean qui pleure. Жан, который плачет. Вероятно, псевдоним образован по аналогии с названием романа Виктора Гюго Человек, который смеется ( L homme qui rit ). Преподнесение Неделе титула Колумба. Это тоже не одна г жа Ефименко занимается. С… …   Исторический словарь галлицизмов русского языка

  • жан ки ри — * Jean qui rit. Жан, который смеется. См. предыдущую статью. И эта потешная метаморфоза происходит с главным административным представителем путейской инспекции! Jean qui rit, не успев распаковать своих чемоданов, уже превращается в Jean qui… …   Исторический словарь галлицизмов русского языка

  • Жан — (Jean) (р. 1921), великий герцог Люксембургский с 1964 …   Энциклопедический словарь

  • Жаніх — мужчына, які не ведае, што рабіць са сваёй свабодай …   Слоўнік Скептыка

  • Жан — іменник чоловічого роду, істота …   Орфографічний словник української мови

Книги

Другие книги по запросу «Жан» >>


Поделиться ссылкой на выделенное

Прямая ссылка:
Нажмите правой клавишей мыши и выберите «Копировать ссылку»

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.